Oudehuissanering: Tips voor huistechniek en bouwstoffkeuze

Oude huizen hebben veel charme, maar moeten vaak grondig worden gerenoveerd voordat ze verder kunnen worden bewoond. Bij oudehuissanering is de keuze van bouwstoffen erg belangrijk, zodat het gebouw lang behouden blijft.

© Klaus-Jürgen EdelhäuserDeskundig interview met Klaus-Jürgen Edelhäuser
Klaus-Jürgen Edelhäuser is raadgevend ingenieur, bestuurslid van de Bayerische Ingenieurekammer-Bau (BayIka) en voorzitter van de werkgroep Monumentenzorg en Bouwen in het Bestand. Daarnaast werkt hij als docent bij de Bayerische Ingenieurekammer-Bau en bij IF-Bau van de Architectenkamer Baden-Württemberg. Klaus-Jürgen Edelhäuser is ook managing director van het architectuur- en ingenieursbu­reau 'Konopatzki & Edelhäuser Architekten en Raadgevende Ingenieurs GmbH'. Daar is hij voornamelijk actief op het gebied van dragwerk­planning voor bouwmonumenten en energetische modernisering van bouwmonumenten.

Wat zijn typische sanerings­maatregelen bij oude huizen?

Verwarmings- en sanitaire installaties moeten na enige tijd worden vervangen. © Klaus-Jürgen Edelhäuser

Bij elk gebouw zijn moderniseringsmaatregelen nodig na een bepaalde tijd. Uiteraard hangt dit af van het gebouwtype en ook van de leeftijd van het gebouw of de gebouwtechniek. De typische maatregelen zijn aanvulling of vernieuwing van de gebouwisolatie, vernieuwing van de dakbedekking en de dakisolatie, vervangen van ramen of de vervangen van de verwarmingsinstallatie. Af en toe vertonen bestaande gebouwen ook vochtschade. Dan behoren afsluitingsmaatregelen ook tot de noodzakelijke en typische maatregelen. We mogen natuurlijk ook mogelijke vervangingen van de gehele gebouwtechniek niet vergeten. Niet alleen bij sanitaire en verwarmingsleidingen is het verstandig om na enige tijd aan vervanging of vernieuwing te denken. Ook de elektrische installatie houdt niet eeuwig mee.

In welke volgorde moeten de afzonderlijke maatregelen voor oudehuissanering worden uitgevoerd? Waarom is de juiste volgorde belangrijk?

Een pauschalale volgorde is moeilijk. Dit hangt te veel af van de toestand van het gebouw en ook van het type gebouw. In principe moet u als eigenaar controleren of laten controleren of het gebouw bepaalde gebreken of tekortkomingen heeft die moeten worden verholpen.

Als bijvoorbeeld de gevel pleisterwerk loslaat, is het zeker verstandig om de gevel opnieuw uit te voeren en vervolgens ook aan isolatie van de gevel te denken.

Schimmel na energetische modernisering. © Klaus-Jürgen Edelhäuser

Als de verwarmingsinstallatie verouderd is, moet worden overwogen of deze moet worden vervangen. Bij vervangde verwarmingsinstallatie moet ook worden overwogen of eerst isolatiemaatregelen aan de gebouwschil moeten worden uitgevoerd. Dan kan de verwarmingsinstallatie op de verbeterde gebouwschil worden afgestemd en kan met een lager vermogen worden gekozen, wat op lange termijn energie bespaart.

Alle maatregelen zijn dus op zekere hoogte van elkaar afhankelijk. Daarnaast moet bij moderniseringen mogelijk rekening worden gehouden met bepaalde eisen voor brandbeveiliging of energiebesparing. Het is daarom in alle gevallen belangrijk dat u als huiseigenaar de hulp inroept van een onafhankelijk deskundige. Alleen zo kan worden gewaarborgd dat ook de samenhang tussen verschillende bedrijfstakken in de nodige omvang wordt meegenomen.

OPMERKING: De eerste stap bij oudehuissanering is altijd advies van een onafhankelijke ingenieur en architect en van een energieadviseur. U kunt een geschikt deskundige vinden via bijvoorbeeld de planners- en ingenieurszoekservice van de Bayerische Ingenieurekammer-Bau: www.planersuche.de

Welke bouwmaterialen of welke gebouwtechniek kunt u aanbevelen voor de volgende saneringsmaatregelen in het kader van oudehuissanering en waarom:

• Ramen vervangen:

  Bij ramen is het belangrijk dat de kwaliteit van de ramen aansluit op de kwaliteit van de buitenmuur. Als de ramen beter zijn - dat wil zeggen betere isolatie-eigenschappen hebben dan de muur, bestaat het gevaar van schimmelvorming aan de zijmuren. Het is ook belangrijk dat bij ramevervanging aan een ventilatieconcept wordt gedacht. Je hoort immers regelmatig klagen dat na ramevervanging plotseling schimmelproblemen optreden. Dit gebeurt alleen als hier niet 'rond de hoeken wordt gedacht'. Bij de materiaalkeuze voor raamprofielen moet ook altijd op de gevelgestaltung en het onderhouds- en onderhoudswerk worden gelet. Hebt u bijvoorbeeld mooie sprossenramen in het bestaande gebouw, dan moet u trouw blijven aan het materiaal hout en ook weer zulke ramen inbouwen. Het juiste houtsoort (hardhout) en geschikte raamkleuren verkleinen ook het onderhoudswerk en houten ramen kunnen vrijwel 'eeuwig' meegaan. Het is een fabeltje dat houten ramen, wat vaak wordt beweerd, niet lang meegaan. Bij ramen zonder speciale ontwerpeisen moet u zich laten uitleggen wat de voor- en nadelen zijn van houten, kunststof of metalen profielen en de prijzen vergelijken. In de buurt van druk bereden wegen kan het zinvol zijn om de raamprofielen met een aluminium-voorschaalsysteem uit te voeren. Dit vergemakkelijkt de reiniging en vergroot de duurzaamheid.

Ramevervanging: niet alleen de isolatiewaarde is van belang. Bij vervanging of vernieuwing van ramen mogen ook de gestaltung van de gevel en het uiterlijk van het gebouw niet vergeten worden. © Klaus-Jürgen Edelhäuser De vervangen van oude kranen bij radiatoren met inzet van nieuwe thermostaten bespaart energie. © Klaus-Jürgen Edelhäuser

• Vervangen van verouderde verwarmingsinstallatie (bv. afzonderlijke kachels) met modern verwarmingssysteem:

  Als een nieuwe verwarmingsinstallatie moet worden geplaatst, moeten hernieuwbare energiebronnen zo mogelijk worden meegenomen. Er zijn inmiddels veel mogelijkheden zoals zonnepanelen, warmtepompen, pellet- of hakselstookinstallaties enz. Het type verwarmingsinstallatie hangt dan uiteraard ook weer af van het mogelijke type warmteoverdracht in de ruimten. Warmtepompen zijn bijvoorbeeld vooral geschikt voor verwarmingssystemen met lage voertemperatuur, dus bij vloer- of wandverwarming. Bij pellet- of hakselstookinstallaties zijn geschikte opslagruimten nodig, die niet altijd aanwezig zijn. Bij verwarmingsvervanging is advies per geval altijd belangrijk.
  
  

  TIP: Van bijzonder belang bij verwarmingsvervanging is ook de hydraulische afstemming van het leidingnetwerk en het gebruik van efficiënte en dus energiebespaarende pompen. Bij bepaalde subsidieprogramma's is dit toch verplicht. Maar onafhankelijk van de vereisten: De hydraulische afstemming vergroot de efficiëntie van de verwarmingsinstallatie en bespaart dus op lange termijn verwarmingskosten en geld.

Gebiedverwarmingen – of het nu vloer- of wandverwarming is – hebben een lagere voertemperatuur nodig dan een conventionele convectieverwarming. Bij de keuze van het juiste verwarmingssysteem moet daarom ook op het type warmteoverdracht in de ruimten worden gelet. © Klaus-Jürgen Edelhäuser

• Estrich en vloerbekleding aanbrengen:

  Als de dekvloer of de vloerbekleding moet worden vernieuwd, gelden ook weer de respectieve plaatselijke 'randvoorwaarden'. In nieuwbouw worden doorgaans cement- of anhydriet-dekvloeren gebruikt. Bij modernisering van het bestaande gebouw zijn soms problemen omdat de noodzakelijke opbouwhoogten voor zulke dekvloersystemen niet aanwezig zijn. Vervolgens kunnen bijvoorbeeld zogenaamde droge dekvloeren worden gebruikt. Dit zijn plaatmaterialen die met elkaar zijn verbonden op de naden. Voordelen van zulke droge systemen zijn niet alleen de geringere opbouwhoogte, maar ook het feit dat zulke dekvloeren niet lang moeten uitdrogen, maar meteen van een vloerbekleding kunnen worden voorzien. Een ander voordeel is de mogelijkheid om zulke dekvloeren in eigenreginie te leggen.
  Voor vloerbekleding gelden uiteraard ook weer de individuele voorkeuren voor materiaal en optiek. Het is echter belangrijk dat u zich al bij de inbouw van de dekvloer over de uiteindelijke vloerbekleding hebt besloten. Niet alleen in hoogte verschillen de verschillende soorten vloerbeleggingen. Er zijn ook verschillende eisen aan de ondergrond: Bij tegels moeten bijvoorbeeld speciale maatregelen worden getroffen om scheuren te voorkomen.

Klassieke modernisering: de isolatie van de gevel en de uitrusting van het dak met thermische isolatie. © Klaus-Jürgen Edelhäuser

• Geveligosolatie vernieuwen:

  Bij de geveligosolatie wordt aanbevolen om ook het onderhoud en de verzorging van de gevel in aanmerking te nemen. Er zijn de klassieke warmte-isolatiesystemen die worden gepleisterd. Maar er zijn ook zogenaamde 'geventileerde gevels', die niet gepleisterd zijn, maar met hout of plaatmaterialen zijn bekleed. Laatstgenoemde hebben het voordeel dat ze gemakkelijk te onderhouden zijn. Het nadeel is de aanzienlijk hogere prijs. Bij de keuze van isolatiematerialen moeten in principe ook brandveiligheidseisen in acht worden genomen. Wanneer het om aansluitingsdetails gaat (bijv. bij ramen, bij dakinstalatie enz.), is juiste planning van thermische bruggen vóór isolatie van de gevel heel erg belangrijk om gebreken en latere (schimmel)schade te voorkomen. Als een gevel moet worden geïsoleerd, is het dus weer onontbeerlijk om eerst een ingenieur of architect en een energieadviseur in te schakelen. Het zou natuurlijk mooi zijn als u ook zou overwegen hoe isolatiematerialen later kunnen worden verwijderd – dus duurzaamheid.

Als gevels worden geïsoleerd, kunnen deze ook als 'geventileerde gevel' worden bekleed. Het onderhoudswerk is veel kleiner dan bij een klassiek warmte-isolatiesysteem. Bovendien zijn zulke constructies veel duurzamer. Als bekleding kunnen verschillende plaatmaterialen of hout worden gebruikt.
© Klaus-Jürgen Edelhäuser

• Dak isoleren:

  Bij dakisolatie is het bijzonder belangrijk om de plaats van de luchtdichte laag - gewoonlijk dampremmende laag of dampremmende folie genoemd - correct in te plannen. Hierbij moeten bijvoorbeeld fouten in aansluitingen per se worden vermeden, anders ontstaan er beschadigingen. De plaats van de luchtdichte laag bepaalt dan ook uiteindelijk de plaats van de isolatie. Daarnaast moeten ook hier de aansluitingen op de gevel, op dakkapellen, op doorvoeren (bijv. schoorsten) enz. goed worden doordacht en ingepland. Of dakisolatie van buitenaf, spouwisolatie of gemengde oplossingen: Aanbevelingen voor het materiaal kunnen ook hier niet worden gegeven. De isolatiematerialen verschillen niet alleen in prijs en verwerkbaarheid. Ook het vochtgedrag en de isolatie-eigenschappen zijn zeer verschillend. Met de al genoemde plaats van de luchtdichte laag moet het 'juiste' isolatiemateriaal individueel worden bepaald. Bij individueel advies over isolatiematerialen moeten echter ook de duurzaamheidsaspecten in aanmerking worden genomen. Brandveiligheidseisen moeten ook hier niet worden vergeten, net als bij de gevel.

Bij vernieuwing van dakisolatie is juiste planning en uitvoering van de luchtdichte laag van bijzonder belang. De afbeelding toont een niet-vakkundige doorvoering van de dampremmende laag, die tot verzadiging van de thermische isolatie en schimmel op de gipsplaten en houten onderdelen heeft geleid. © Klaus-Jürgen Edelhäuser

• Dakbedekking vernieuwen:

  Bij dakbedekking zijn er verschillende soorten die zich in de regel naar de lokale omstandigheden richten. Of dakpannen van klei of beton: De duurzaamheid van dakpannen is gewoonlijk vergelijkbaar. Let op: Als de dakbedekking moet worden vernieuwd en daarbij ook de daklatten worden verwijderd, moeten de eisen van de energiebespaaringsverordening in acht worden genomen. Daarnaast moeten ook speciale bepalingen van dakdekkersrichtlijnen worden nageleefd – bijv. windzuigveiligingen. Als eigenaar moet u hier de deskundige vertrouwen.



• Kelderplafond isoleren:

  Bij vernieuwing van de dakbedekking moeten diverse eisen in acht worden genomen.
  © Klaus-Jürgen EdelhäuserDe isolatie van het kelderplafond is vaak zeer effectief, omdat in de erboven liggende begane grond tegen het fenomeen van 'koude voeten' wordt gewerkt. Vaak zijn vanwege de ruimtehoogte in de kelder slechts geringe isolatiesterktes mogelijk. Om aan de eisen van de energiebespaaringsverordening te voldoen, moet mogelijk betere thermische isolatie worden toegepast. Het type isolatie moet daarom absoluut per geval door de energieadviseur, ingenieur of architect worden gecontroleerd.

Ontdek nu ons zegel Gezond wonen+, het kompas voor gezond bouwen en renoveren.

Welke rol spelen de energieadviseur, de ingenieur en de architect bij oudehuissanering? Moeten deze altijd worden ingeschakeld?

Hierboven werd al kort aangegeven dat het type moderniseringsmaatregelen afhangt van het gebouwtype, de leeftijd van het gebouw en mogelijke schade en gebreken. Voor de niet-vakkundige kunnen hier alleen ingenieurs en architecten of onafhankelijke energieadviseurs helpen. Ingenieurs of architecten hebben vaak ook de kwalificatie van onafhankelijke energieadviseur. Het overzicht van het bouwwerk met inachtneming van de bouwsubstantie en gebouwtechniek is belangrijk. Onafhankelijkheid van bouwproducten is ook belangrijk. Dit kunnen alleen de genoemde personen garanderen.

OPMERKING: Wil je een oudehuissanering effectief en voordelig uitvoeren, dan kan je niet zonder ingenieurs of architecten dan wel zonder onafhankelijke energieadviseurs. Je mag ook nooit vergeten dat deze planningswerk wel geld kost, maar deze investering betaalt zich gauw terug door effectievere maatregelen. Verder raden we het gebruik van gezonde muurverf aan, zoals van Auro.

Vakwerkhuizen en gebouwen van naoorlogse architectuur staan vaak onder monumentenzorg. Wat moet men bij sanering van beschermde panden in acht nemen?

In principe moet u bij bouwmonumenten bedenken dat een vergunning volgens de respectieve monumentenwet nodig is. U moet dus de Gemeente Monumentenzorg meedelen dat u bouwwerk wilt uitvoeren en deze ook uitleggen. Dit geldt trouwens voor alle ingrepen - dus ook als je 'slechts' de vloer wilt vernieuwen. De autoriteiten kunnen dan bepaalde voorwaarden stellen waaraan moet worden voldaan. Zonder een in monumenten ervaren ingenieur of architect kom je niet ver.

Heel belangrijk is dat bij energetische moderniseringen een 'energieadviseur voor bouwmonumenten' wordt ingeschakeld, omdat deze bijzondere kennis over omgaan met monumenten heeft. Bij KfW-Bank subsidiering is dit in feite verplicht. Bij de hierboven genoemde vakwerkwanden moeten bijvoorbeeld heel speciale maatregelen in acht worden genomen om vochtschade te voorkomen. De energieadviseur voor bouwmonumenten kan hier in de regel de juiste maatregelen plannen. In principe moet bij alle bouwwerk de historische substaat zo goed mogelijk beschermd en behouden blijven.

Welke subsidiering is er voor oudehuissanering?

Bij planning van maatregelen ter verbetering van de energetische kwaliteit zijn er zeer interessante subsidieprogramma's van de KfW-Bank. Ook BAFA steunt energetische verbeteringen bij verwarmingsvervanging. Soms zijn er regionale programma's van gemeenten of ook speciale subsidieprogramma's van deelstaten. Ook hier geldt: De ingenieur, architect en energieadviseur weten ervan.

Verder informatiegids rond oudehuissanering

Beschermde panden hebben een bijzondere charme. Bij een monument moet u echter veel in aanmerking nemen, zoals het verkrijgen van een vergunning bij de Gemeentelijke Monumentenzorg. Droogstortlaag en droge dekvloer doen niet alleen diensten voor hoogteverschil bij een houten balkplafond, maar zorgen ook voor rust. Het kraken van het hout valt weg, tegelijkertijd wordt goed geluid- en warmte-isolatie bereikt. De EnEV 2014 schrijft nauwkeurige aanleggen van thermische isolatie op het dak voor. Hier is de infografiek en deskundig interview met Haus & Grund Deutschland. Een bouwer kan tegenwoordig kiezen tussen gietvloer, zoals cement- of anhydrietestrich, of ook droge dekvloerelementen. Maar wanneer welk materiaal geschikt is?

Redaktioneller Hinweis: Trotz größter Sorgfalt bei der Recherche und Erstellung unserer Inhalte bitten wir Sie, stets die Gegebenheiten vor Ort sowie die Hersteller-Hinweise am jeweiligen Produkt zu beachten. Wir bemühen uns, alle Informationen korrekt, vollständig und aktuell zu halten, können jedoch keine Garantie dafür übernehmen.